Konuyu, cümlede kaçırdığınız bilgiye göre seçin
Öncelikle fiili ve cümle rollerini tanımayı; ardından cümleler arasındaki ilişkiyi ve anlamın kapsamını izlemeyi çalışın. Dilbilgisi, yalnız doğru eki seçmek için değil, metnin kimin hakkında ne söylediğini anlamak için gereklidir.
YDS ve YÖKDİL kılavuzlarında dilbilgisi sınav kapsamındadır. Ancak bundan, her konunun sabit sayıda sorulduğu ayrıntılı bir müfredat çıkarılamaz. Aşağıdaki başlıklar bir çalışma haritasıdır. Önceliğinizi başlangıç uygulamanızdaki hatalara göre değiştirin. (Kaynak: ÖSYM — YDS kılavuzu; ÖSYM — YÖKDİL kılavuzu.)
| Kaçırdığınız bilgi | Çalışılacak yapı |
|---|---|
| Cümledeki asıl eylem | Fiil konumu, ayrılan fiil, yardımcı fiil ve zaman biçimleri |
| Kim kime / neye bir şey yapıyor? | Nominativ, Akkusativ, Dativ; fiil ve edatın istediği hâl |
| Neden, karşıtlık veya koşul | Bağlaçlar ve yan cümle düzeni |
| Hangi kişi veya nesne anlatılıyor? | İlgi zamiri ve isim grubunu genişleten yapılar |
| İşi yapan ile etkilenenin ayrımı | Etken / edilgen |
| Kesinlik, zorunluluk ve olumsuzluk | Modal fiiller, kip, nicht/kein ve kapsam ifadeleri |
Temel cümlede özne ve fiili bulamıyorsanız uzun bir ilgi cümlesine geçmeden kısa cümlelerle başlayın. Temeliniz varsa her konuyu baştan bitirmek yerine sizi yanlış anlama götüren yapıya dönün. Sözcüğün anlamını bilmeme ile yapıyı çözememeyi de ayırın; ilk ihtiyaç kelime çalışmasına aittir.
Önce fiili bulun, sonra kimin hangi rolde olduğunu okuyun
Standart bildirme ana cümlesinde çekimli fiil ikinci konumdadır; bu, her zaman ikinci sözcük demek değildir. Cümlenin başında birkaç sözcüklük bir zaman veya yer ifadesi bulunabilir. Ayrılan fiil ve yardımcı fiil yapılarında anlamı tamamlayan diğer parçayı da bulun.
weil, dass veya obwohl ile başlayan tipik yan cümlede çekimli fiili sonda arayın. “Bütün yan cümlelerde fiil mutlaka sonda” gibi istisnasız bir genellemeye dönüştürmeden önce sık karşılaşılan bu yapıyı tanıyın.
Hâller ise sözcüklerin cümledeki görevini okumaya yardımcı olur. Der Forscher erklärt dem Studenten den Versuch. cümlesinde araştırmacı açıklayan, öğrenci açıklamanın yöneldiği kişi, deney ise açıklanan şeydir. Yalnız kelime sırasına bakmak yerine fiilin ve isim gruplarının biçimini birlikte okuyun.
Özgün örnek: İlgi cümlesindeki boşluğa der mi, den mi gelir?
Der Bericht, ---- die Forscherin gestern veröffentlicht hat, enthält neue Daten.
Cevabı ve açıklamayı gösterCevap ve açıklama
den. Bericht eril ve tekildir; ilgi cümlesinde yayımlanan nesnedir, bu nedenle zamir Akkusativ olur. Ana cümlede Der Bericht özne olduğu için Nominativdir. İlgi zamirinin hâlini ana cümlenin artikelinden kopyalamayın; kendi cümlesindeki görevinden belirleyin.
İlgi cümlesi araya girdiğinde ana cümlenin bağlantısını kaybetmemek için önce Der Bericht enthält neue Daten iskeletini görün. Uzun örneklerdeki ayrıntılı çözümleme cümle çözümleme yazısının konusudur.
Doğru yapı, doğru anlam ilişkisiyle tamamlanır
Bağlacın anlamını fiil konumuyla birlikte öğrenin. weil gerekçe, obwohl beklenenin tersine bir durum kurar. İkisinin de ardından benzer bir yan cümle düzeni gelmesi aynı anlamı taşıdıkları demek değildir.
Özgün örnek: Beklenene aykırı sonucu hangi bağlaç belirginleştirir?
---- die Stichprobe klein war, lieferte die Untersuchung wichtige Hinweise.
- A) Obwohl
- B) Weil
Cevabı ve açıklamayı gösterCevap ve açıklama
A: Obwohl. Örneklem küçük olmasına rağmen araştırma önemli ipuçları sağlamış. Weil seçilirse küçüklük, ipuçlarının elde edilmesinin nedeni olarak sunulur; sorunun istediği karşıtlık değişir. Bağlam ve yönerge olmadan her dilbilgisel cümleyi tek bir “doğru anlam”a zorlamayın.
Edilgen yapıda da cümlenin başındaki öğeyi otomatik olarak işi yapan kişi saymayın. Die Daten werden von einem unabhängigen Team geprüft. cümlesinde veriler incelenir; inceleyen bağımsız bir ekiptir. werden + geprüft birlikteliğini görün.
Olumsuzluk, zaman ve miktar ifadelerini de işaretleyin. nicht alle “hepsi değil” demektir; “hiçbiri” demek değildir. Bir seçenekteki bu küçük fark, bütün yargıyı değiştirebilir. Daha ileri aşamada mastar, sıfat ve ortaçla genişleyen isim gruplarını aynı anlam kontrolüne ekleyin.
Kuralı hatırladığınız değil, yeni cümlede kullandığınız noktayı kontrol edin
- Bir hata seçin.
“Dilbilgisim zayıf” yerine “ilgi cümlesinde nesneyi özne sandım” gibi somut bir not yazın.
- Yapıyı kısa bir örnekte açıklayın.
Fiili, özneyi ve gerekli tamamlayıcıları işaretleyin; cümlenin Türkçe anlamını kendi sözlerinizle söyleyin.
- Bir öğeyi değiştirin.
Bağlacı, etken/edilgen yapıyı veya modal fiili değiştirip anlamın nasıl değiştiğini açıklayın.
- Yeni bir görevde deneyin.
Farklı bir cümlede aynı yapıyı yardımsız tanıyın; ilk yanıtınızı ve gerekçenizi kaydedin.
Çekim tablosu gerektiğinde başvuracağınız araçtır; her tabloyu ezberlemek tek başına okuma uygulamasının yerine geçmez. Bir yapı doğru kurulmuş olsa da paragraftaki düşünceyle uyuşmayabilir. Bu nedenle boşluk doldurma ve cümle tamamlama çalışmalarında biçimi ve anlamı birlikte sınayın.