Her sözcüğü çevirmeden önce cümlenin haritasını çıkarın
Uzun bir cümleyi çözmek için önce ana yargıyı bulun; sonra bu yargıyı sınırlayan, açıklayan veya gerekçelendiren parçaları ona bağlayın. Baştan sona kelime kelime çeviri yapmak, araya giren bir açıklamadan sonra asıl fiilin hangi özneye ait olduğunu unutturabilir.
Buradaki amaç bütün ayrıntıları ilk okumada Türkçeleştirmek değildir. Kimin hakkında ne söylendiğini ve bu bilginin hangi koşulla geçerli olduğunu korumaktır. Temel yapıların açıklaması dilbilgisi yazısında; burada o bilgiyi tek bir cümle üzerinde kullanacağız.
- Çekimli fiilleri işaretleyin.
Ana yargının fiiliyle yan cümlelerin fiillerini ayırın. Yardımcı fiilin anlamı tamamlayan parçasını da bulun.
- Parçaların sınırını çizin.
Bağlaç, ilgi zamiri ve virgülleri birlikte okuyun. Her virgülü yeni bir yan cümle saymayın.
- Ana yargıyı kısa biçimde söyleyin.
Özne ile yüklemi bağlayın; gerekli nesne veya içerik cümlesini koruyun.
- Ayrıntıları görevleriyle geri bağlayın.
Hangi isim açıklanıyor? Neden, koşul veya karşıtlık nerede? Zamir hangi kişi ya da şeye gönderme yapıyor?
Bir cümlede üç ayrı bağlantıyı görün
İlk okumada her ayrıntıyı çözmeye uğraşmadan dört fiil grubunu bulun: durchgeführt wurde, umfasste, zeigen ve verbessern können. Bunlar dört ayrı yargının sınırlarını aramanıza yardımcı olur.
| Parça | Görevi ve bağlantısı |
|---|---|
| Obwohl die Studie … nur wenige Teilnehmende umfasste | Karşıtlık kuran yan cümle: araştırmanın az sayıda katılımcı içermesi |
| die an drei Universitäten durchgeführt wurde | Studie ismini açıklayan ilgi cümlesi: araştırmanın üç üniversitede yürütülmesi |
| zeigen ihre Ergebnisse | Ana yargı: araştırmanın sonuçları bir şey gösteriyor |
| dass regelmäßige Pausen die Konzentration verbessern können | Gösterilen içerik: düzenli molaların konsantrasyonu iyileştirebilmesi |
Önce araya giren açıklamayı ayırın. die an drei Universitäten durchgeführt wurde parçası, Studie sözcüğüne bağlıdır. Bunu zihninizde paranteze alınca başlangıç daha açık görünür: Obwohl die Studie nur wenige Teilnehmende umfasste … Araştırma az sayıda katılımcı içermiş.
Sonra ana yargıyı bağlayın. Başta karşıtlık yan cümlesi bulunduğundan ana bölüm zeigen ile devam eder; öznesi ardından gelen ihre Ergebnisse grubudur. Cümle “az katılımcı olmasına rağmen sonuçlar gösteriyor” bağlantısını kurar.
Gösterilen şeyi de okuyun. Yalnız “sonuçlar gösteriyor” demek içerik bakımından eksik kalır. dass ile başlayan bölüm bu içeriği verir. Sondaki können, iyileşmenin mümkün olduğunu anlatır; onu atıp kesin bir iyileşme iddiası kurmayın.
Zamirin hangi isme döndüğünü ayrıca kontrol edin
Çözümlü örnekte ilk die bir artikeldir: die Studie. Virgülden sonraki die ise araştırmaya dönen ilgi zamiridir. İkisi aynı görünür, fakat cümlede aynı işi yapmaz.
İlgi zamirinin cinsiyet ve sayısı bağlandığı isimle ilişkilidir; hâli ise kendi yan cümlesindeki görevine göre belirlenir. Örneğimizde araştırma “yürütülen” şeydir ve edilgen ilgi cümlesinin öznesidir. Bu bağlantıyı yalnız zamirin görünüşünden değil, durchgeführt wurde yükleminden de okuyun.
ihre Ergebnisse grubunda sonuçlar araştırmaya aittir. Bunu “üniversitelerin sonuçları” diye okumak gönderimi değiştirir. Başka bir metinde birden fazla uygun aday bulunabilir; en yakın ismi otomatik seçmek yerine anlamı ve çevredeki cümleleri kontrol edin.
- Bağlandığı ismi bulun: İlgi cümlesi hangi kişi veya şeyi niteliyor?
- İçerideki görevi bulun: Zamir o yan cümlede özne mi, nesne mi, bir edatın tamamlayıcısı mı?
- Metindeki bağı bulun: İyelik ve kişi zamirleri hangi önceki bilgiye dönüyor?
Bu işlem cümleden sonraki satırda da devam eder. Aynı kişi veya kavram farklı ifadelerle anıldığında izini kaybetmek, paragraf sorularında da anlamı bozabilir.
Bu kez iskeleti ve kapsamı kendiniz ayırın
İlk uygulama: Kim, hangi koşulla, ne yapabilir?
Wenn die Bibliothek, die während der Prüfungszeit länger geöffnet bleibt, zusätzliche Arbeitsplätze bereitstellt, können Studierende, die zu Hause keinen ruhigen Raum haben, dort ungestört lernen.
Açıklamayı açmadan üç şeyi yazın: koşul nedir, hangi öğrencilerden söz ediliyor ve dort nereye gönderme yapıyor?
Cevabı ve açıklamayı gösterCevap ve açıklama
Koşul: Kütüphanenin ek çalışma yerleri sunması. Wenn … bereitstellt bağlantısı bunu kurar. Aradaki ilk ilgi cümlesi, kütüphanenin sınav döneminde daha uzun süre açık kaldığını anlatır.
Ana yargı: Studierende können dort ungestört lernen. Öğrenciler orada rahatsız edilmeden çalışabilir. Ancak ikinci ilgi cümlesi kapsamı belirler: evde sessiz bir odası olmayan öğrencilerden söz edilir; bu ayrıntı son okumada korunmalıdır.
Gönderim: dort kütüphaneye döner. Tam okuma: Sınav döneminde daha uzun süre açık kalan kütüphane ek çalışma yerleri sunarsa, evde sessiz bir odası olmayan öğrenciler orada rahatsız edilmeden çalışabilir.
Cümle, ek yerlerin kesinlikle sunulduğunu söylemez. Koşulu gerçekleşmiş olay gibi çevirmek veya können anlamını atmak, doğru iskeleti bulsanız bile iddiayı değiştirir.
İkinci uygulama: Yan cümleyi çıkarınca hangi bilgi kaybolur?
Die Autorin betont, dass die Maßnahmen, die im vergangenen Jahr eingeführt wurden, nicht alle Probleme lösen.
Yazarın vurguladığı bilgiyi tek cümleyle söyleyin. “Önlemler hiçbir sorunu çözmüyor” okuması doğru mu?
Cevabı ve açıklamayı gösterCevap ve açıklama
Yazar, geçen yıl uygulamaya konulan önlemlerin bütün sorunları çözmediğini vurguluyor. dass bölümü vurgulanan içeriktir; onu çıkarınca yalnız “yazar vurguluyor” kalır ve neyi vurguladığı kaybolur.
die im vergangenen Jahr eingeführt wurden ilgi cümlesi önlemleri tanımlar. nicht alle Probleme ise “bütün sorunları değil” anlamındadır. Önlemlerin hiçbir sorunu çözmediği sonucu buradan çıkarılamaz; bazı sorunların çözülüp çözülmediği ayrıca belirtilmiyor.
Son okumada bağlantıların sağlam kaldığını sınayın
Cümleyi kısa bir Türkçe ifadeyle anlattıktan sonra Almanca metne dönün. Ana eylem, koşul veya karşıtlık, açıklanan isim ve olumsuzluğun kapsamı yerli yerinde mi? Akıcı bir çeviri yazmış olmak, bu bağlantıların doğru olduğu anlamına gelmez.
- Fiil kontrolü: Çekimli fiilin anlamı tamamlayan parçasını atladım mı?
- Bağ kontrolü: Yan cümlenin hangi isme veya yargıya bağlı olduğunu gösterebiliyor muyum?
- Kapsam kontrolü: Bazı kişilere ait bilgiyi herkese; olasılığı kesinliğe dönüştürdüm mü?
- Gönderim kontrolü: Zamiri veya yer ifadesini doğru önceki bilgiye bağladım mı?
Hatanızı “uzun cümleyi anlayamadım” diye bırakmayın. “İlgi cümlesinden sonra ana fiile dönemedim” ya da “koşulu kesin olay gibi okudum” şeklinde kaydedin. Ardından aynı bağlantıyı taşıyan başka bir cümlede, açıklamaya bakmadan yeniden deneyin.
Her metin cümlesine ayrıntılı bir çizim yapmak gerekmez. Çalışırken zorlandığınız yapıyı görünür kılın; okurken bağlantıları daha kısa sürede tanımaya yönelin. Bu becerinin seçeneklerle birlikte kullanımı cümle tamamlama yazısında ele alınır.